Học Phật có phải chỉ là biện luận?
Có người hỏi: Theo lời ông nói, dường như việc học đạo chỉ là luyện lời nói, tập biện luận, vậy còn việc tu dưỡng tâm tính và thực hành đạo đức thì sao?
Mâu Tử đáp rằng: điều này thực ra không khó hiểu.
Trong đời, lời nói và sự im lặng đều có thời điểm thích hợp.
Cổ nhân từng nói:
“Nước có đạo thì người ngay thẳng có thể nói thẳng.
Nước vô đạo thì nên giữ mình và im lặng.”
Ninh Vũ Tử cũng nói:
“Khi nước có đạo thì làm người sáng suốt, khi nước vô đạo thì nên làm người ngu.”
Khổng Tử còn dạy:
“Gặp người có thể nói mà không nói thì mất người.
Gặp người không nên nói mà lại nói thì phí lời.”
Vì vậy, trí hay ngu, nói hay im lặng, đều phải đúng thời.
Khi gặp lúc nên bàn luận mà lại im lặng, thì cũng không phải là điều hợp đạo.
Vì sao nhiều người chê Phật giáo?
Có người hỏi: Đạo Phật vốn được nói là cao sâu, thanh tịnh và vô vi, vậy tại sao trong đời lại có nhiều người chê bai và hủy báng?
Họ cho rằng kinh Phật văn chương hoa mỹ nhưng khó dùng, lý thuyết quá hư vô nên khó tin.
Người đời thường thích cái dễ nghe
Mâu Tử đáp rằng: món ăn ngon không phải ai cũng hợp khẩu vị, âm nhạc cao nhã cũng không phải tai nào cũng thưởng thức được.
Những bản nhạc lớn như Hàm Trì, Đại Chương, Tiêu Thiều hay Cửu Thanh rất trang nhã, nhưng ít người có thể hòa theo.
Ngược lại, những điệu nhạc Trịnh và Vệ – vốn là nhạc vui của đời thường – thì mọi người lại dễ dàng vỗ tay theo.
Nhà văn Tống Ngọc từng nói:
“Khi hát khúc Hạ Lý thì có hàng nghìn người họa theo.
Khi hát khúc cao nhã thì hầu như không có ai đáp lại.”
Điều đó cho thấy người đời thường thích những thứ dễ hiểu và quen thuộc, còn những điều cao sâu thì ít người cảm nhận được.
Không hiểu đạo nên mới chê đạo
Có người như Hàn Phi Tử chỉ nhìn qua một góc nhỏ mà phê phán các bậc thánh vương như Nghiêu và Thuấn.
Có người như Tiếp Dư lại đem những chuyện nhỏ nhặt để châm biếm Khổng Tử.
Những người ấy đều bị mê mờ bởi điều nhỏ mà bỏ quên điều lớn.
Cũng giống như:
- nghe tiếng nhạc thanh cao mà tưởng là tiếng sai nhịp
- nhìn thấy ngọc quý Hòa thị mà lại tưởng là đá thường
Đó không phải lỗi của âm nhạc hay ngọc quý, mà là vì người nghe và người nhìn không hiểu.
Đạo lớn không vì khen chê mà đổi
Rắn thần dù có khả năng đứt rồi nối lại, nhưng cũng không thể ngăn người khác chặt mình.
Con rùa linh có thể báo mộng cho vua, nhưng cũng không thể tránh khỏi lưới của người đánh cá.
Đạo lớn vốn vô vi và sâu xa, nên không phải ai cũng nhận ra.
Vì vậy:
- không vì được khen mà cho là quý
- không vì bị chê mà cho là hèn
Việc đạo được dùng hay không là tùy thời, còn việc người tin hay không lại tùy duyên và tùy mệnh.
Vì sao Mâu Tử hiểu đạo Phật?
Có người hỏi: Ông thường dùng kinh truyện Nho gia để giải thích đạo Phật, lời lẽ rất rõ ràng và văn chương cũng sáng sủa. Như vậy chẳng phải là ông rất giỏi biện luận hay sao?
Mâu Tử đáp: không phải vì tôi giỏi biện luận, mà chỉ vì hiểu biết rộng nên không bị nhầm lẫn.
Người kia hỏi tiếp: vậy sự hiểu biết ấy đến từ đâu?
Trước khi học Phật
Mâu Tử nói rằng trước khi hiểu kinh Phật, ông cũng mê lầm giống như nhiều người khác.
Dù đã đọc Ngũ Kinh của Nho gia, nhưng những điều ấy chỉ giống như hoa, chứ chưa phải là quả.
Sau khi hiểu kinh Phật
Sau khi đọc kinh Phật, suy ngẫm lời dạy của Lão Tử, giữ tâm điềm đạm, và thực hành vô vi, ông mới nhìn lại thế gian.
Cảm giác ấy giống như:
- đứng trên trời cao nhìn xuống hang sâu
- đứng trên núi Tung Sơn nhìn những gò đất nhỏ
Khi ấy mới thấy rõ tầm vóc và giới hạn của các học thuyết khác.
Ví dụ về đạo Phật và Ngũ Kinh
Mâu Tử nói:
Ngũ Kinh của Nho gia giống như năm loại gia vị, còn đạo Phật giống như năm loại lương thực.
Gia vị tuy ngon, nhưng không thể dùng làm thức ăn chính.
Từ khi hiểu được đạo Phật, cảm giác ấy giống như:
- vén mây để thấy mặt trời sáng tỏ
- thắp đuốc trong căn nhà tối
Nhờ vậy mà mọi điều trước đây trở nên sáng rõ.