Thần tiên trường sinh có giống đạo Phật không?
Có người hỏi:
Những sách nói về thần tiên và trường sinh, như sách Bát Tiên của Vương Kiêu, Xích Tùng, hay bộ Thần thơ 170 quyển, có phải cùng một con đường với kinh Phật hay không?
Mâu Tử trả lời: khác nhau như núi với gò
Mâu Tử nói rằng nếu đem ra so sánh, thì sự khác biệt giữa các hệ tư tưởng là vô cùng xa cách, không thể đặt ngang hàng mà luận. Xét về địa vị, sự chênh lệch ấy giống như giữa Ngũ Bá và Ngũ Đế: một bên chỉ là những bậc hùng mạnh nổi lên trong thời loạn, còn một bên là những bậc thánh vương có thể trị vì thiên hạ bằng đức và đạo.
Xét về con người, lại khác như giữa Dương Hóa và Khổng Tử. Một bên dùng quyền biến để xoay chuyển tình thế, còn một bên lập nên đạo lý, trở thành khuôn mẫu cho muôn đời. Sự khác biệt không chỉ ở hành vi, mà ở chính tầm vóc tinh thần.
Xét về quy mô, khoảng cách ấy hiện ra như gò đống nhỏ so với Hoa Sơn và Hằng Sơn, hay như những lạch ngòi cạn hẹp đặt cạnh sông biển mênh mông. Đặt cạnh nhau mới thấy rõ sự chênh lệch không thể thu hẹp.
Còn xét về văn chương, thì cũng giống như vải gai thô so với gấm vóc tinh xảo, hay như da dê đặt bên cạnh da hổ. Hình thức có thể cùng là một loại, nhưng phẩm chất và giá trị thì hoàn toàn khác biệt. Những so sánh ấy không nhằm phô trương, mà để chỉ ra rằng có những khác biệt vốn dĩ đã ở hai tầng, khó có thể dùng cùng một thước đo mà cân nhắc.
Trong 96 đạo, đạo Phật lớn nhất
Mâu Tử nói rằng trong thiên hạ có 96 loại học thuyết.
Nhưng nếu xét về tầm vóc lớn lao và chiều sâu, thì không có đạo nào vượt qua đạo Phật.
Những sách thần tiên nói về trường sinh bất tử nghe thì rất huyền diệu, khiến người ta cảm thấy bao la vô tận.
Nhưng nếu tìm kết quả thật sự, thì giống như nắm gió trong tay hay bắt bóng dưới đất
Nghe thì có vẻ kỳ lạ, nhưng không có chứng nghiệm rõ ràng.
Vì thế, đạo lớn chân chính không coi đó là điều đáng quý. Và dĩ nhiên, không thể nói hai con đường này giống nhau.
Vì sao có người tịch cốc nhưng vẫn uống rượu ăn thịt?
Có người lại nêu thắc mắc rằng: có những kẻ tự xưng tu theo thuật tịch cốc, tức là không ăn gạo, nhưng vẫn uống rượu, ăn thịt, và cho đó là phép của Lão Tử. Trong khi đó, Phật giáo lại nghiêm cấm rượu thịt, nhưng vẫn dùng cơm gạo làm thức ăn hằng ngày. Như vậy, hai bên chẳng phải trái ngược nhau hay sao?
Mâu Tử trả lời rất rõ ràng: tịch cốc không phải là lời dạy của Lão Tử. Trong thiên hạ có đến chín mươi sáu đạo, mỗi đạo có phương pháp thực hành khác nhau, nhưng nếu xét đến tinh thần thanh đạm và vô vi, thì không có đạo nào vượt hơn Phật giáo. Ông cũng nói rằng mình đã đọc kỹ cả hai thiên thượng và hạ của sách Lão, nhưng chỉ thấy nói đến việc tiết chế các vị, giữ sự điều hòa trong ăn uống, chứ tuyệt nhiên không có chỗ nào dạy phải bỏ ăn gạo. Ngay cả bảy kinh của thánh nhân hay năm nghìn lời của Lão Tử cũng không hề nhắc đến thuật tịch cốc.
Sự hiểu sai thường bắt đầu từ việc nắm lấy lời nói bên ngoài mà không hiểu được ý nghĩa bên trong. Người xưa từng nói: ăn gạo thì sinh trí, ăn cỏ thì ngu, ăn thịt thì dữ, ăn khí thì sống lâu. Nhưng đó vốn là những cách nói mang tính biểu đạt, không phải để áp dụng một cách máy móc. Người đời thấy một số loài chim có thể nén hơi thở, mùa đông không ăn uống mà vẫn sống, liền bắt chước làm theo, cho đó là con đường tu luyện.
Thế nhưng, họ không hiểu rằng mỗi loài đều có bản tính riêng. Giống như đá nam châm có thể hút sắt, nhưng lại không thể hút nổi một chiếc lông nhỏ, bởi tính chất vốn dĩ không tương hợp. Con người cũng vậy, điều phù hợp với bản tính của loài khác chưa chắc đã thích hợp với bản tính của mình. Nếu không hiểu rõ điều ấy mà cưỡng ép làm theo, thì không những không đạt được mục đích, mà còn dễ đi chệch khỏi con đường đúng đắn.
Thóc gạo có thể bỏ hẳn không?
Có người lại hỏi tiếp rằng: con người liệu có thể bỏ hẳn thóc gạo hay không? Trước câu hỏi ấy, Mâu Tử không trả lời bằng lý thuyết suông, mà kể lại chính kinh nghiệm của bản thân. Ông nói rằng khi còn chưa hiểu được đạo lớn, ông cũng từng học theo thuật tịch cốc, thử qua đủ loại phương pháp. Những cách thực hành ấy có đến hàng trăm, hàng nghìn biến dạng, nhưng rốt cuộc, khi làm thì không thấy hiệu quả, khi nghiệm lại cũng không có chứng cứ xác thực. Chính vì vậy, ông đã dứt khoát từ bỏ con đường ấy.
Ông còn kể rằng mình từng theo học ba vị “thầy trường sinh”, những người tự xưng đã sống đến bảy trăm, năm trăm, thậm chí ba trăm tuổi. Nhưng điều đáng nói là chưa đầy ba năm sau, cả ba người đều lần lượt qua đời. Câu chuyện ấy không phải để châm biếm, mà để chỉ ra một thực tế: có những điều nghe qua tưởng là cao siêu, nhưng khi đặt vào đời sống thực thì lại không đứng vững.
Nguyên nhân thất bại của họ cũng không khó hiểu. Họ nói là tịch cốc, nhưng thực chất chỉ là bỏ một thứ để thay bằng nhiều thứ khác. Họ không ăn gạo, nhưng lại ăn rất nhiều trái cây, thịt thà đầy mâm, rượu uống không chừng mực. Kết quả là tinh thần trở nên rối loạn, khí lực suy yếu, tai mắt mê mờ, dục vọng không được tiết chế. Bề ngoài có vẻ là tu hành, nhưng bên trong lại ngày càng xa rời sự điều hòa.
Khi bị chất vấn, họ viện dẫn lời của Lão Tử rằng: “Bớt đi lại bớt, cho đến vô vi.” Thế nhưng, theo Mâu Tử, điều họ làm không phải là bớt, mà chỉ là thêm theo một cách khác. Họ không giảm dục, mà chỉ đổi hình thức của dục; không buông bỏ, mà chỉ chuyển sang một kiểu chấp trước mới.
Bởi vậy, kết cục là không ai trong số họ hiểu được thiên mệnh, lại càng không thể đạt đến sự an định lâu dài. Con đường sai ngay từ gốc, thì dù đi xa đến đâu, cũng chỉ càng rời xa mục tiêu ban đầu.
Bài học cuối cùng của Mâu Tử
Mâu Tử kết lại bằng một nhận định thẳng thắn, không chút vòng vo. Ngay cả những bậc thánh hiền lớn như Nghiêu, Thuấn, Chu Công hay Khổng Tử, những người đã đạt đến đỉnh cao của đức hạnh và trí tuệ, cũng không ai sống đến trăm tuổi. Tuổi thọ của con người, xét cho cùng, vẫn có giới hạn riêng của nó.
Vậy mà người đời sau lại sinh tâm mê muội, muốn dựa vào những thuật như tịch cốc để tìm cầu sự sống lâu vô tận. Họ không nhìn vào thực tế hiển nhiên, mà lại chạy theo những điều viển vông, bỏ gốc mà tìm ngọn, bỏ thực mà cầu hư.
Đứng trước điều ấy, Mâu Tử chỉ có thể thở dài. Không phải vì phẫn nộ, mà vì một sự tiếc nuối sâu xa: con người có thể học được điều đúng, nhưng lại chọn đi vào con đường sai lầm. Và chính vì vậy, ông chỉ nói một câu giản dị mà nặng lòng: thật đáng thương thay.
Bói nhanh – Hệ thống dự trắc tức thời của Du An
Phật học căn bản – hệ thống hóa giáo lý cho người bận rộn
Bích Nham Lục – 100 công án Thiền
Kinh điển Phật giáo – những câu truyện truyền qua 2.600 năm
Podcast & sách – giải quyết các vấn đề hiện đại trên nền tảng Phật học
Mệnh lý phương Đông – Phong Thủy & dự trắc đoán mệnh