Chùa Giàn – Thiên Phúc Tự và dấu ấn Phật giáo Bắc Bộ -

Ngôi chùa cổ của làng Giàn

Chùa Giàn (Thiên Phúc Tự), tên chữ Thiên Phúc Tự, được khởi dựng vào khoảng thế kỷ XVIII. Đây là ngôi chùa của làng Giàn xưa, một vùng đất còn lưu giữ nhiều dấu tích cổ. Trong làng vẫn tồn tại một giếng đá được ghép từ những khối đá lớn xếp khít vào nhau, dân gian truyền rằng có từ thời Hai Bà Trưng. Dù tính xác thực lịch sử cần khảo cứu thêm, nhưng sự hiện diện của giếng cổ ấy cũng đủ cho thấy vùng đất này đã có cư dân tụ cư từ rất sớm.

Chùa Giàn không đồ sộ theo kiểu hoành tráng hiện đại. Giá trị của nó nằm ở cấu trúc đá và nghệ thuật điêu khắc, phản ánh rõ phong cách kiến trúc cuối thời Nguyễn.

Tháp 12 tầng và biểu tượng thập nhị nhân duyên

Lối vào chùa là một cây cầu đá cong, bắc qua khoảng sân rộng, tạo cảm giác như bước qua một ranh giới giữa đời và đạo. Nổi bật nhất trong quần thể kiến trúc là tòa tháp 12 tầng, biểu tượng cho giáo lý thập nhị nhân duyên của Phật giáo – chuỗi mắt xích lý giải sự hình thành và vận hành của khổ đau trong vòng sinh tử.

Hai bên tháp là hai cửa giả cùng bia công đức, tạo thành một bố cục tam quan mang phong cách nghệ thuật cuối triều Nguyễn. Tầng hai của tháp treo một quả chuông đồng lớn; tầng ba đặt tượng Quán Thế Âm Bồ Tát. Bên ngoài, tại các ô cửa sổ và đầu đao, chạm khắc hình Kim Cương hộ pháp và rồng uốn lượn, vừa thể hiện tinh thần hộ trì Phật pháp, vừa phản ánh mỹ thuật truyền thống Bắc Bộ.

Sự kết hợp giữa tháp cao, cầu cong và sân rộng tạo nên một trục không gian mang tính dẫn dắt, khiến người bước vào tự nhiên chậm lại.

Cầu thang rồng và hàng hiên đá La Hán

Một chi tiết hiếm thấy ở nhiều chùa khác là cầu thang đá dẫn lên tòa Tam bảo. Phần giữa cầu thang được chạm nổi hình rồng uốn lượn, đường nét mềm nhưng dứt khoát. Hai đầu cầu đá phía ngoài cũng có tượng rồng chầu, tạo thế đối xứng trang nghiêm.

Dọc hàng hiên là hệ thống cột đá chạm rồng cuốn mây lửa. Bao quanh tiền đường là phù điêu đá khắc hình 500 vị La Hán, phủ kín các bức tường. Những pho tượng này không chỉ mang giá trị mỹ thuật mà còn gợi nhắc hình ảnh tăng đoàn tu chứng, biểu tượng cho hành trình vượt qua phiền não của mỗi con người.

Mặt trước tòa Tam bảo có năm cửa bức bàn bằng gỗ quý. Bên trong, hệ thống tượng thờ được bài trí theo truyền thống Bắc tông, đầy đủ các lớp thờ từ Tam thế Phật đến chư vị Bồ Tát, Hộ pháp. Trước chính điện là một pho tượng đá lớn tạc hình Thế Tôn, sắc diện trầm tĩnh, tạo điểm nhấn cho toàn bộ không gian nội điện.

Cảm nhận trong một ngày mưa nhẹ

Ngày tôi đến, trời lất phất mưa. Không gian chùa phủ một lớp sương ẩm mỏng, tiếng chuông vang nhẹ trong gió. Khói hương quyện với hơi nước, tạo nên một cảm giác vừa tôn nghiêm vừa gần gũi.

Ở những nơi như thế, người ta dễ tin rằng giữa chốn thiền môn, tham luyến và sân hận có thể được gội rửa phần nào. Không phải vì phép màu, mà vì không gian buộc ta phải chậm lại. Khi bước qua cầu đá cong, ngước nhìn tháp mười hai tầng và lặng yên trước tượng Phật, lòng người tự nhiên dịu xuống.

Chùa Giàn không phải là điểm du lịch ồn ào. Nhưng với những ai quan tâm đến kiến trúc Phật giáo truyền thống và muốn tìm một khoảng lặng giữa đời sống hiện đại, Thiên Phúc Tự là một nơi đáng để dừng chân, dù chỉ trong một buổi chiều mưa nhẹ.

DuAn, Hà Nội tháng 04/2004