Phật giáo có phải là đạo của man di?
Có người hỏi: Khổng Tử từng nói:
“Các nước man di có vua cũng không bằng các nước Hạ không có vua.”
Mạnh Tử cũng từng chê Trần Tương học thuật của Hứa Hành và nói:
“Ta chỉ nghe dùng văn hóa Trung Hoa để biến cải man di, chứ chưa từng nghe dùng man di để biến cải Trung Hoa.”
Ông từ nhỏ học đạo của Nghiêu, Thuấn, Chu Công, Khổng Tử, vậy mà nay lại bỏ đi để học đạo của người man di. Chẳng phải là sai lầm hay sao?
Hiểu lễ mà chưa hiểu đạo
Mâu Tử đáp rằng: đó chỉ là lời nói khi chưa hiểu đạo lớn.
Người chỉ nhìn vào hình thức lễ nghi mà phê phán, cũng giống như thấy ánh đuốc mà chưa từng thấy mặt trời giữa trưa.
Lời của Khổng Tử nói về man di là để chỉnh đốn phép tắc của xã hội. Lời của Mạnh Tử là để phê phán sự cố chấp cực đoan.
Nhưng chính Khổng Tử từng nói rằng ông muốn đến sống ở vùng chín bộ tộc man di. Khi có người hỏi rằng nơi đó thô lậu, ông trả lời:
“Nếu người quân tử ở đó thì còn gì là thô lậu nữa?”
Điều đó cho thấy đạo lý không nằm ở đất nước hay dân tộc, mà nằm ở con người.
Thánh hiền không do xuất thân
Trong lịch sử, rất nhiều bậc hiền tài không xuất thân từ nơi được gọi là “trung tâm văn hóa”.
- Đại Vũ xuất thân từ vùng Tây Khương nhưng trở thành bậc thánh vương.
- Cổ Tẩu là cha của vua Thuấn, nhưng bản thân lại là người ngu tối.
- Do Dư sinh ra ở đất Địch nhưng giúp nước Tần trở nên hùng mạnh.
- Ngược lại, Quản Thúc Tiên và Sái Thúc Độ sinh ra ở vùng trung tâm văn minh nhưng lại làm điều phản loạn.
Điều đó cho thấy đức hạnh và trí tuệ không phụ thuộc vào nơi sinh ra.
Sách Tả Truyện từng nói:
“Sao Bắc ở trên trời là trung tâm, còn đối với con người thì phương Bắc lại ở một vị trí khác.”
Từ đó có thể hiểu rằng khái niệm trung tâm của thiên hạ không phải lúc nào cũng cố định.
Phật pháp không thuộc riêng một quốc gia
Kinh Phật dạy rằng đạo lý của Phật bao trùm khắp trên dưới, mọi loài có huyết khí đều thuộc về phạm vi giáo hóa của Phật.
Vì vậy, học Phật không phải là bỏ đạo của Nghiêu, Thuấn, Chu, Khổng.
Giống như vàng và ngọc, mỗi thứ đều quý giá và không hề làm tổn hại lẫn nhau.
Cũng như ngọc bích và châu tùy, chúng có thể cùng tồn tại mà không xung đột.
Vì thế, nói rằng học Phật là sai lầm, thực ra chỉ là tự mình chưa hiểu rõ đạo lý mà thôi.
Bố thí trong Phật giáo có trái với hiếu đạo?
Có người lại hỏi:
Nếu lấy của cải của cha mẹ đem cho người khác thì không thể gọi là nhân nghĩa.
Nếu cha mẹ còn sống mà tự ý hy sinh vì người ngoài thì cũng không thể gọi là hiếu.
Thế nhưng trong kinh Phật có chuyện thái tử Tu Đại Noa đem tài sản của quốc gia bố thí cho người khác, thậm chí còn đem voi quý của nước cho kẻ thù, rồi đem cả vợ con bố thí.
Không kính cha mẹ mà lại kính người khác, đó là trái lễ.
Không yêu cha mẹ mà lại yêu người ngoài, đó là trái đức.
Vậy mà Phật giáo lại tôn vinh người như thế, chẳng phải là điều kỳ lạ sao?
Đạo lớn không bị ràng buộc bởi tiểu tiết
Mâu Tử đáp rằng: trong Nho giáo, nguyên tắc lập người con trưởng là điều quan trọng.
Thế nhưng Thái Vương thấy chí lớn của Chu Văn Vương nên đã đổi ngôi từ con trưởng sang con thứ. Nhờ đó mà cơ nghiệp nhà Chu hưng thịnh.
Theo lễ, việc cưới vợ phải trình với cha mẹ. Nhưng vua Thuấn lấy vợ mà không kịp trình, bởi hoàn cảnh đặc biệt. Sau đó ông vẫn trở thành bậc thánh hiền.
Theo lễ thường, bề tôi phải chờ vua triệu. Nhưng:
- Y Doãn chủ động mang vạc đến giúp vua Thang.
- Ninh Thích gõ sừng trâu xin được giúp nước Tề.
Nhờ những việc ấy mà nhà Thương hưng thịnh, nước Tề trở nên bá chủ.
Khi việc lớn xuất hiện
Theo lễ nghi, nam nữ không được chạm tay nhau.
Nhưng nếu chị dâu rơi xuống nước, người em chồng phải đưa tay cứu ngay. Không cứu mới là vô lễ.
Đó gọi là quyền biến trong hoàn cảnh khẩn cấp.
Bậc đại nhân khi gặp việc lớn không câu nệ những quy tắc nhỏ.
Ý nghĩa của sự bố thí
Thái tử Tu Đại Noa nhìn thấy rằng đời người vô thường, của cải không phải là vật sở hữu vĩnh viễn của bất kỳ ai.
Vì vậy ông tự nguyện bố thí tất cả để thành tựu đạo lớn.
Nhờ công đức ấy:
- quốc gia của cha ông được thêm phúc
- kẻ thù không thể xâm phạm
Và khi ông thành Phật, cha mẹ, anh em và nhiều người khác đều được cứu độ khỏi khổ đau của thế gian.
Nếu như vậy mà vẫn gọi là bất hiếu và bất nhân, thì còn ai có thể gọi là nhân và hiếu nữa?