Bích Nham Lục Tắc 47: Sáu Chẳng Thâu -

> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 47: Sáu Chẳng Thâu

Công án “sáu chẳng thâu” của Vân Môn trong Bích Nham Lục bàn về Pháp thân vượt ngoài sáu căn sáu trần, nơi ngôn ngữ và phân biệt không thể chạm tới.

Công án Thiền

Một vị Tăng hỏi Vân Môn Văn Yển:

“Thế nào là Pháp thân?”

Vân Môn đáp:

“Sáu chẳng thâu.”

Giải thích công án

Lời “sáu chẳng thâu” của Vân Môn thật khó nắm bắt. Nếu muốn nắm lấy nó ngay khi dấu hiệu chưa hiện rõ thì đã rơi vào một lớp sai lầm. Nếu đợi khi dấu hiệu đã hình thành rồi mới tiến tới, lại rơi vào lớp sai lầm khác. Nếu dựa vào ngôn từ mà phân tích thì cuối cùng cũng không dò tìm ra được.

Vậy rốt cuộc Pháp thân là gì?

Nếu là bậc tác gia, vừa nghe câu này liền đứng dậy bỏ đi. Nếu còn đợi suy nghĩ, tìm cách phân biệt thì đã chậm mất rồi.

Xưa ở Thái Nguyên có Thượng tọa Phù, vốn là một giảng sư. Một hôm ông lên pháp tòa giảng về Pháp thân, nói rằng: “Pháp thân dọc cùng ba đời, ngang khắp mười phương.”

Trong khi giảng, có một Thiền khách ở dưới tòa nghe xong liền bật cười. Thượng tọa Phù xuống tòa hỏi:

“Vừa rồi tôi nói có chỗ nào không đúng, xin Thiền giả chỉ cho.”

Thiền khách đáp:

“Tọa chủ chỉ nói được phần lượng của Pháp thân, chứ chưa thấy được Pháp thân.”

Phù hỏi:

“Vậy rốt cuộc thế nào mới là đúng?”

Thiền khách nói:

“Hãy tạm ngừng giảng, ngồi yên trong thất vắng, tự ông sẽ thấy.”

Thượng tọa Phù làm theo lời ấy. Một đêm đang ngồi yên lặng, bỗng nghe tiếng chuông canh năm vang lên, ngay đó ông bừng ngộ. Ông chạy đến gõ cửa Thiền khách nói:

“Tôi đã ngộ rồi.”

Thiền khách hỏi:

“Ông thử nói xem.”

Phù đáp:

“Từ hôm nay trở đi, tôi không còn nắm cái lỗ mũi do cha mẹ sinh ra nữa.”

Trong kinh có nói: “Chân Pháp thân của Phật ví như hư không, tùy theo vật mà hiện hình, như trăng hiện trong nước.”

Lại có vị Tăng hỏi Giáp Sơn Thiện Hội:

“Thế nào là Pháp thân?”

Giáp Sơn đáp:

“Pháp thân không tướng.”

Hỏi:

“Thế nào là Pháp nhãn?”

Đáp:

“Pháp nhãn không tỳ.”

Còn Vân Môn thì nói:

“Sáu chẳng thâu.”

Có người giải thích rằng sáu ở đây là sáu căn, sáu trần, sáu thức; vì chúng từ Pháp thân mà sinh ra nên không thể bao trùm được Pháp thân. Nhưng nếu hiểu theo cách suy luận như vậy thì hoàn toàn không dính dáng gì đến ý của Vân Môn, lại còn làm vướng bận thêm cho lời của ông.

Việc này cần thấy thì thấy ngay, không có chỗ cho sự xuyên tạc. Trong kinh từng nói: “Pháp ấy không phải chỗ suy nghĩ phân biệt có thể hiểu.”

Câu trả lời của Vân Môn thường khơi dậy tình chấp của người nghe. Trong một câu nói của ông thường hàm đủ nhiều lớp nghĩa. Ông không phụ câu hỏi của người, lời nói luôn hợp thời hợp cơ. Một lời một câu, một nét một chấm đều có chỗ xuất thân.

Vì vậy cổ nhân nói:

“Một câu thấu thì ngàn câu muôn câu đồng thời thấu.”

Vậy hãy nói: đây là Pháp thân hay là Tổ sư?

Tha cho ông ba mươi gậy.

Bài tụng cổ

Thiền sư Tuyết Đậu Trùng Hiển tụng:

Một hai ba bốn năm sáu
Hồ tăng mắt biếc đếm không đủ
Thiếu Lâm dối nói trao Thần Quang
Cuộn áo lại bảo về Thiên Trúc
Thiên Trúc mênh mang không chỗ tìm
Đêm về lại đến Nhũ Phong ngủ.

Giải tụng

Tuyết Đậu nổi tiếng ở chỗ lời tụng kín đáo mà sâu sắc. Vân Môn nói “sáu chẳng thâu”, nhưng Tuyết Đậu lại mở đầu bằng “một hai ba bốn năm sáu”.

Tại sao lại như vậy?

Rồi ông nói: “Hồ tăng mắt biếc đếm không đủ.” “Hồ tăng mắt biếc” chính là chỉ Bồ-đề Đạt-ma. Ý nói ngay cả Đạt-ma cũng không thể dùng cách đếm mà nắm bắt được điều này.

Cổ nhân từng nói: “Chỉ cho lão Hồ biết, chẳng cho lão Hồ hiểu.” Việc này chỉ có thể trao cho người trong nhà, cho con cháu của tông môn mà thôi.

Tiếp đó Tuyết Đậu nói:

“Thiếu Lâm dối nói trao Thần Quang.”

Thần Quang chính là tên trước khi xuất gia của Huệ Khả. Câu này ám chỉ truyền thuyết về việc truyền pháp tại chùa Thiếu Lâm.

Rồi lại nói:

“Cuộn áo lại bảo về Thiên Trúc.”

Sau khi Bồ-đề Đạt-ma viên tịch, người ta xây tháp dưới núi Hùng Nhĩ. Về sau, sứ giả Tống Vân trên đường đi Tây Vực trở về đã gặp Đạt-ma đang mang một chiếc giày đi về phía Tây. Khi triều đình cho mở tháp ra xem thì bên trong chỉ còn lại một chiếc giày.

Tuyết Đậu nhắc lại chuyện này rồi nói: “Thiên Trúc mênh mang không chỗ tìm.” Nghĩa là nếu muốn tìm nơi đến nơi đi của Tổ sư thì hoàn toàn không có dấu vết.

Cuối cùng ông kết:

“Đêm về lại đến Nhũ Phong ngủ.”

Vậy rốt cuộc hiện nay Tổ sư ở đâu?

Nói đến đây, vị thầy liền đánh một gậy và nói:

“Mù!”

Phật học ứng dụng

Công án này nhắc người học không nên tìm chân lý bằng cách gom góp khái niệm. Khi hỏi “Pháp thân là gì”, tâm thường muốn nắm bắt một định nghĩa trọn vẹn.

Nhưng Pháp thân không thể bị thu vào sáu căn, sáu trần, hay bất kỳ hệ thống lý luận nào. Khi còn cố gắng nắm giữ, phân tích và đếm đo thì vẫn còn ở bên ngoài.

Chỉ khi buông bỏ ý định nắm bắt, thực tại mới hiện ra ngay trước mắt.