Bích Nham Lục Tắc 17 – Ngồi lâu sanh nhọc -

> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 17 – Ngồi lâu sanh nhọc

Công án Thiền trong Bích Nham Lục: khi được hỏi về ý Tổ sư từ Tây sang, Thiền sư Hương Lâm chỉ đáp “ngồi lâu sanh nhọc”, cắt đứt mọi suy luận.

Công án Thiền

Một vị Tăng hỏi Thiền sư Hương Lâm Trừng Viễn:

“Thế nào là ý Tổ sư từ Tây sang?”

Hương Lâm đáp: “Ngồi lâu sanh nhọc.”

Giải thích công án

Câu trả lời “ngồi lâu sanh nhọc” của Hương Lâm Trừng Viễn nghe qua tưởng chừng tầm thường, nhưng lại là một nhát cắt dứt mọi suy nghĩ. Nếu ngay nơi câu ấy hiểu được thì mọi tranh luận liền dừng, nếu chưa hiểu thì càng suy nghĩ càng xa.

Hương Lâm là đệ tử của Vân Môn Văn Yển. Khi còn trẻ, Ngài từng hành cước khắp nơi tìm bậc tri thức để học đạo. Ban đầu Ngài đến tham vấn Báo Từ ở Hồ Nam, sau mới vào hội của Vân Môn. Tại đây, Ngài làm thị giả suốt mười tám năm.

Trong suốt thời gian ấy, Vân Môn thường gọi: “Thị giả Viễn.” Hương Lâm vừa đáp “dạ”, Vân Môn liền hỏi: “Là cái gì?” Mỗi lần như vậy, Hương Lâm đều cố gắng đáp lại bằng nhiều lời giải thích, nhưng vẫn chưa khế hợp.

Một hôm, Ngài bỗng kêu lên rằng mình đã hiểu. Vân Môn liền bảo: “Hãy nói một câu hướng thượng xem.” Hương Lâm vẫn chưa nói được. Vì vậy Ngài tiếp tục ở lại thêm ba năm nữa.

Trong những lần thuyết pháp, Vân Môn thường đưa ra các cơ phong sắc bén, và phần lớn đều nhằm thẳng vào Thị giả Viễn. Sau này khi rời thầy trở về đất Thục, Hương Lâm trụ tại núi Thanh Thành và giáo hóa suốt bốn mươi năm.

Ngài thường dạy môn đồ rằng người đi hành cước phải mở mắt quan sát, phân biệt rõ cạn sâu, đen trắng. Trước hết phải lập chí tu hành, giống như khi Thích Ca Mâu Ni còn tu nhân, mỗi lời phát nguyện đều là lập chí lớn.

Một lần có vị Tăng hỏi: “Thế nào là một ngọn đèn trong thất?” Hương Lâm đáp: “Ba người làm chứng rùa thành trạnh.” Khi lại hỏi: “Thế nào là việc của kẻ áo nạp?” Ngài đáp: “Tháng chạp lửa cháy núi.” Những câu trả lời ấy đều không cho người hỏi chỗ bám víu.

Trong Thiền tông có vô số câu trả lời cho câu hỏi “ý Tổ sư từ Tây sang”. Nhưng câu “ngồi lâu sanh nhọc” của Hương Lâm đặc biệt ở chỗ dứt hẳn mọi con đường suy luận. Nó giống như cắt đứt đầu lưỡi của người học, khiến họ không còn chỗ bàn luận.

Có người giải thích rằng Bồ Đề Đạt Ma sang Trung Hoa rồi ngồi quay mặt vào vách chín năm, nên mới gọi là “ngồi lâu sanh nhọc”. Nhưng cách hiểu ấy hoàn toàn không chạm đến ý của công án.

Các bậc cổ đức khi đạt đến tự tại thì không còn mang theo nhiều tri kiến hay lý luận. Họ chỉ tùy việc mà ứng dụng. Vì vậy mới nói rằng pháp theo pháp mà hành, pháp tràng tùy chỗ mà dựng lập. Câu nói của Hương Lâm chính là loại ứng cơ như vậy.

Bài tụng cổ

Thiền sư Tuyết Đậu Trùng Hiển tụng:

“Một cái hai cái ngàn muôn cái
Lột bỏ dây dàm tháo yên cương.

Xoay tả xoay hữu tùy kẻ sau
Tử Hồ cần đánh Lưu Thiết Ma.”

Giải tụng

Ngay khi tụng, Tuyết Đậu liền đẩy người đọc vào chỗ thấy trực tiếp. Khi nói “một cái hai cái ngàn muôn cái”, ông muốn chỉ rằng chỗ hiểu này không chỉ dành cho một người mà có thể ứng dụng khắp nơi.

Câu “lột bỏ dây dàm tháo yên cương” là hình ảnh con ngựa được tháo dây và yên cương, hoàn toàn tự do. Người hiểu được công án này cũng vậy: không còn bị ràng buộc bởi sinh tử hay bởi các khái niệm Thánh phàm.

Khi tâm đã tự do thì “xoay tả xoay hữu tùy kẻ sau”, nghĩa là tùy cơ ứng biến, đi đâu cũng không vướng mắc.

Câu cuối nhắc đến cuộc gặp giữa Tử Hồ và ni sư Lưu Thiết Ma. Khi Tử Hồ hỏi xoay trái hay xoay phải, Lưu Thiết Ma đáp rằng đừng điên đảo. Nghe vậy Tử Hồ liền đánh. Hành động ấy biểu hiện cơ phong mạnh mẽ của Thiền: chỉ cần vừa khởi niệm là lập tức bị phá vỡ.

Tuyết Đậu dùng câu chuyện ấy để nhắc rằng nếu người học còn bám vào lời nói thì cũng sẽ bị đánh bật ra như vậy.

Phật học ứng dụng

Công án này nhắc rằng việc tìm kiếm chân lý bằng suy luận quá mức thường chỉ làm tâm thêm mệt mỏi. Nhiều khi con người ngồi suy nghĩ quá lâu mà vẫn không thấy rõ điều gì.

Thiền hướng người tu quay lại trực tiếp với thực tại đang diễn ra. Khi buông bỏ những suy tính phức tạp, tâm liền trở nên nhẹ nhàng và sáng tỏ.

Trong đời sống, thay vì cố gắng giải thích mọi thứ, đôi khi chỉ cần dừng lại và nhìn thẳng vào hiện tại. Chính sự đơn giản ấy lại mở ra cái thấy sâu sắc.