> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 93 – Đại Quang và dã hồ tinh

Công án Thiền trong Bích Nham Lục kể việc Đại Quang gọi vị Tăng là “dã hồ tinh”. Lời bình và tụng của cổ đức chỉ ra sự khác biệt giữa bắt chước hình thức và thấy được ý chỉ Thiền.

Công án Thiền

Một vị Tăng đến hỏi Thiền sư Đại Quang: “Trường Khánh nói ‘nhân trai khánh tán’, ý chỉ của câu ấy là gì?”

Đại Quang không đáp bằng lời mà liền đứng dậy múa.

Vị Tăng thấy vậy liền cúi đầu lễ bái.

Đại Quang hỏi: “Ông thấy cái gì mà lễ bái?”

Nghe vậy vị Tăng cũng đứng dậy múa theo.

Đại Quang liền nói: “Đây là dã hồ tinh.”

Giải thích công án

Hai mươi tám vị Tổ ở Ấn Độ, sáu vị Tổ ở Trung Hoa, từ trước đến nay chỉ truyền một việc như thế. Người học nếu biết được chỗ rơi của công án này thì có thể tránh được lỗi lầm. Nếu không biết, dù có bắt chước thế nào cũng chỉ là dã hồ tinh như xưa.

Có người cho rằng trong câu nói ấy chỉ là kéo lỗ mũi người khác, dùng thủ thuật để lừa người. Nếu thật như vậy thì còn đâu là đạo lý. Đại Quang thật sự khéo léo vì người. Trong lời nói của Ngài luôn có con đường xuất thân, có khả năng mở lối cho người học. Một bậc Tông sư chân chính phải biết vì người mà nhổ đinh tháo chốt, gỡ niêm cởi trói, như thế mới xứng gọi là thiện tri thức.

Khi vị Tăng hỏi, Đại Quang liền múa. Vị Tăng lễ bái. Đến khi vị Tăng cũng múa theo, Đại Quang liền nói: “Đây là dã hồ tinh.” Không phải Ngài chuyển vị Tăng ấy, mà chỉ ra rằng người kia vẫn chưa chạm đến chỗ đúng đích. Người học chỉ biết bắt chước hình thức bên ngoài, thấy người múa thì cũng múa, như thế dù lặp lại bao nhiêu lần cũng không bao giờ dứt.

Một câu “đây là dã hồ tinh” đã cắt đứt mọi bắt chước. Câu nói ấy giống như chém ngang Kim Ngưu, thật là kỳ đặc. Vì vậy cổ đức nói rằng người học nên tham câu sống, chứ không nên tham câu chết.

Tuyết Đậu đặc biệt chú ý câu “đây là dã hồ tinh”, vì thế đem ra tụng. Hãy thử xét xem câu nói ấy so với những lời khác như “Tạng đầu bạch, Hải đầu hắc”, hay “thùng sơn”, hoặc “Sư Tăng tốt”, rốt cuộc là đồng hay khác? Nếu có thể nhận ra chỗ ấy, mới thấy được ý chỉ chân thật.

Bài tụng cổ

Tuyết Đậu tụng rằng:

Tên trước còn nhẹ, tên sau sâu,
Ai nói lá úa ấy vàng ròng.
Tào Khê dậy sóng dường tương tự,
Vô hạn người thường bị đắm chìm.

Giải tụng

Hai câu đầu nói rằng “tên trước còn nhẹ, tên sau sâu”. Khi Đại Quang múa trước, đó là mũi tên thứ nhất. Khi Ngài nói “đây là dã hồ tinh”, đó là mũi tên thứ hai. Mũi tên sau đánh trúng sâu hơn. Đây chính là nanh vuốt của Thiền từ trước đến nay.

Câu “ai nói lá úa ấy vàng ròng” nhắc đến lời của Ngưỡng Sơn khi dạy chúng. Ngài nói rằng mỗi người phải tự quay lại soi chiếu chính mình, không nên chỉ ghi nhớ lời của thầy. Từ vô thủy đến nay, con người quen theo bóng tối của vọng tưởng, gốc mê lầm rất sâu. Vì vậy cổ đức tạm bày ra những phương tiện để dẫn dắt, giống như lấy lá vàng dỗ đứa trẻ đang khóc.

Lá vàng ấy chỉ là phương tiện. Khi đứa trẻ đã nín khóc, lá vàng cũng không còn là vàng nữa. Đức Phật trong suốt một đời thuyết pháp cũng chỉ là dùng phương tiện để dỗ cho chúng sinh dừng khóc. Câu nói “đây là dã hồ tinh” cũng là một cách đổi nghiệp thức của người kia.

Trong đó vừa có quyền vừa có thật, vừa có chiếu vừa có dụng. Nếu hiểu được chỗ này thì giống như con hổ mọc thêm cánh.

Câu “Tào Khê dậy sóng dường tương tự” nói rằng từ dòng Tào Khê của Lục Tổ về sau, bỗng nhiên khắp nơi người học chỉ lo bắt chước hình thức, thấy người múa thì cũng múa, tưởng như đã hiểu đạo. Nếu chỉ một mực như vậy thì “vô hạn người thường bị đắm chìm”. Không biết bao nhiêu người vì bắt chước hình thức mà chìm đắm trong đó, không còn lối thoát.

Phật học ứng dụng

Công án này nhắc rằng trong tu tập, bắt chước hình thức không phải là giác ngộ. Một cử chỉ, một lời nói của Thiền sư có thể phát sinh từ trí tuệ sống động, nhưng khi người khác lặp lại y hệt thì chỉ còn là vỏ rỗng.

Trong đời sống cũng vậy, con người thường bắt chước phương pháp, lời nói hoặc hành vi của người khác mà tưởng rằng mình đã hiểu. Nhưng nếu không tự mình thấy rõ bản tâm thì mọi hành động chỉ là phản ứng máy móc.

Thiền học luôn nhắc người tu quay lại tự chiếu, không chạy theo biểu hiện bên ngoài.