> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 83 – Vân Môn: Cổ Phật cùng cột cái tương giao

Công án Bích Nham Lục tắc 83: Vân Môn hỏi về “cổ Phật cùng cột cái tương giao” rồi tự đáp “núi Nam khởi mây, núi Bắc rơi mưa”, mở ra cơ phong vượt ngoài suy luận.

Công án Thiền

Thiền sư Vân Môn dạy chúng:

“Cổ Phật cùng cột cái tương giao là cơ thứ mấy?”

Rồi chính Sư tự đáp:

“Núi Nam khởi mây, núi Bắc rơi mưa.”

Giải thích công án

Đại sư Vân Môn từng tham học với hơn tám mươi vị thiện tri thức. Sau khi viên tịch bảy mươi năm, khi mở tháp, thân của Sư vẫn còn nghiêm nhiên như lúc sinh thời.

Chỗ thấy của Vân Môn cực kỳ sáng rõ. Cơ phong của Sư phát ra nhanh như tia chớp. Mỗi khi buông lời, nói riêng hay thay lời cho người khác, đều cao vút khó lường.

Công án này cũng vậy. Nó xuất hiện như đá chọi phát lửa, như điện chớp ngang trời. Thật là chỗ thần xuất quỷ nhập.

Tạng chủ Khánh từng nói: toàn bộ Đại Tạng kinh liệu có loại thuyết thoại nào như thế này chăng?

Ngày nay nhiều người thường dùng tình thức để giải thích. Họ nói rằng Phật là Đạo sư của ba cõi, là Từ phụ của bốn loài. Đã là cổ Phật thì vì sao lại cùng cột cái tương giao?

Nếu suy luận như vậy thì rốt cuộc chẳng bao giờ tìm ra.

Lại có người cho rằng ý nghĩa nằm trong chỗ không nói ra. Nhưng cần biết rằng lời nói của bậc tông sư vượt ngoài ý thức và tình lượng. Nó vượt ngoài sinh tử, vượt ngoài pháp trần. Khi đã vào chánh vị thì không còn một pháp nào có thể nắm bắt.

Chỉ cần khởi tâm suy tính là lập tức bị trói tay trói chân.

Vậy cổ nhân nói câu này rốt cuộc có ý gì?

Chỉ cần khiến tâm và cảnh trở thành một. Tốt xấu, phải quấy đều không thể lay động. Nói có cũng được, nói không cũng được. Có cơ cũng được, không cơ cũng được. Đến chỗ này, mỗi một nhịp đều là mệnh lệnh.

Ngũ Tổ từng nói: từ trước đến nay lời nói của Vân Môn giống như mật nhỏ giọt. Nếu là ta thì sẽ nói đó là cơ thứ tám.

Khi Vân Môn hỏi: “Cổ Phật cùng cột cái tương giao là cơ thứ mấy?”, câu hỏi ấy bao trùm toàn bộ trước mắt.

Có vị Tăng hỏi lại: “Chưa biết ý chỉ thế nào?”

Vân Môn đáp: “Một sợi dây bán ba mươi xu.”

Lời nói ấy cho thấy Sư có con mắt định đoạt cả càn khôn.

Nhưng vì không có người hiểu nên sau đó Sư tự thay lời đáp:

“Núi Nam khởi mây, núi Bắc rơi mưa.”

Đó là mở một lối vào cho người học sau này.

Tuyết Đậu khi nhắc lại công án chỉ đơn giản nêu ra chỗ “định càn khôn” ấy để người đời thấy. Nếu vừa khởi suy tính thì đã lầm ngay trước mặt.

Vì muốn giữ trọn tông chỉ của Vân Môn và làm sáng tỏ cơ phong cao vút ấy, Tuyết Đậu mới làm bài tụng.

Bài tụng cổ

Mây núi Nam
Mưa núi Bắc
Ba mươi ba Tổ mặt cùng thấy

Trong nước Tân La từng thượng đường
Trong nước Đại Đường chưa đánh trống

Vui trong khổ
Khổ trong vui
Ai nói vàng ròng như phân đất?

Giải tụng

Hai câu đầu “mây núi Nam, mưa núi Bắc” chính là nhắc lại lời của Vân Môn. Tuyết Đậu nắm đúng cơ phong mà triển khai, giống như thấy gió liền mở buồm.

Rồi nói tiếp:

“Ba mươi ba Tổ mặt cùng thấy.”

Chỗ này không nên hiểu lầm. Ý chỉ rằng cơ phong “cổ Phật cùng cột cái tương giao” đã được thấy rõ từ xưa đến nay.

Đến hai câu:

“Trong nước Tân La từng thượng đường,
trong nước Đại Đường chưa đánh trống.”

Đây là lời mở rộng ý nghĩa. Có nơi đã tuyên dương, có nơi vẫn chưa khởi động. Ý vị nằm ở chỗ vượt ngoài giới hạn quốc độ và thời gian.

Ngay khi cơ phong lóe lên như điện chớp, Tuyết Đậu nói tiếp:

“Vui trong khổ,
khổ trong vui.”

Hai mặt ấy vốn không tách rời.

Dường như Tuyết Đậu đem cả kho báu thất trân bát bảo chất vào trong vài câu ngắn ngủi.

Vì thế ở cuối bài tụng mới nói:

“Ai nói vàng ròng như phân đất?”

Câu này được trích từ bài thơ Hành Lộ Nan của thiền sư Thiền Nguyệt. Ý nói người đời thường không nhận ra giá trị của vàng ròng, lại tưởng nó chỉ như đất bùn.

Người học đạo nếu không có con mắt sáng thì cũng dễ bỏ qua cơ phong quý báu như vậy.

Phật học ứng dụng

Công án này nhắc rằng chân lý không nằm trong khái niệm hay lập luận. Khi tâm và cảnh hòa làm một, mọi hiện tượng đều trở thành biểu hiện của đạo.

Mây nổi ở núi Nam, mưa rơi ở núi Bắc. Mỗi sự việc xảy ra đúng chỗ của nó. Người tu tập cần học cách nhìn thẳng vào thực tại như vậy, không bị kéo vào suy luận vô tận.