> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 72 – Vân Nham hỏi: Hòa thượng có chưa

Vân Nham đáp lời Bá Trượng khi được hỏi: dẹp hết cổ họng môi mép thì nói thế nào, phơi bày chỗ học còn vướng mắc.

Công án Thiền

Một hôm Bá Trượng lại hỏi Vân Nham:

“Nếu dẹp hết cổ họng và môi mép, thì làm sao nói được?”

Vân Nham thưa:

“Hòa thượng có hay chưa?”

Bá Trượng đáp:

“Mất hết con cháu của ta.”

Giải thích công án

Vân Nham từng ở bên Bá Trượng suốt hai mươi năm, làm thị giả hầu cận. Sau đó ông rời đi tham học với Đạo Ngô rồi đến yết kiến Dược Sơn.

Dược Sơn hỏi: “Ở trong hội Bá Trượng ông làm việc gì?”

Vân Nham đáp: “Vượt khỏi sanh tử.”

Dược Sơn hỏi tiếp: “Đã vượt khỏi chưa?”

Vân Nham thưa: “Theo đó thì không còn sanh tử.”

Dược Sơn liền nói: “Hai mươi năm ở chỗ Bá Trượng mà tập khí vẫn chưa trừ.”

Nghe vậy, Vân Nham rời đi tham học nơi khác, sau lại trở về Dược Sơn, đến lúc ấy mới thật sự khế ngộ.

Qua câu chuyện này có thể thấy rằng cổ nhân dù tham học lâu năm vẫn chưa chắc đã thoát khỏi mọi ràng buộc. Hai mươi năm tham cứu mà vẫn còn nửa sáng nửa tối, dính da kẹt xương, không thể dễ dàng thoát ra. Người học đạo phải đi đến chỗ rốt ráo, không còn trước sau, không còn nương tựa.

Cổ nhân từng nói: lời nói nếu vẫn còn quanh quẩn trong hang ổ thì làm sao thoát khỏi trói buộc. Cửa hang mây trắng che phủ, biết bao người vì thế mà quên mất nguồn gốc.

Trong tông Tào Động, chỗ phá vỡ ràng buộc ấy được gọi là “xúc phá”, tức là đạp tung bức tường ngăn cách. Cũng có câu nói rằng phải đạp vỡ lầu phụng hoàng trên núi cao thì mới thấy được chân trời rộng lớn.

Con đường tu hành giống như đi qua rừng gai góc. Nếu không dám vượt qua thì trước sau đều mắc kẹt, không thể thoát ra.

Trong trường hợp này, Vân Nham đáp: “Hòa thượng có hay chưa?” Nghĩa là ông quay lại kiểm điểm chính người hỏi.

Nhưng đối với Bá Trượng, cách đáp ấy vẫn còn ở trên con đường quen thuộc. Vì vậy Bá Trượng liền nói: “Mất hết con cháu của ta.”

Câu nói này giống như kéo Vân Nham ra rồi đánh chết ngay tại chỗ. Ý của Bá Trượng là nếu cứ tiếp tục theo lối ấy thì đạo phong của tông môn sẽ bị mai một.

Bài tụng cổ

Tuyết Đậu tụng rằng:

“Hòa thượng có hay chưa,
Sư tử lông vàng không ngồi xổm.
Hai hai ba ba lối cũ đi,
Dưới núi Đại Hùng khảy tay rỗng.”

Giải tụng

Tuyết Đậu bắt đầu bằng chính câu đáp của Vân Nham: “Hòa thượng có hay chưa.” Ông cứ theo đúng sự việc mà luận, công nhận rằng câu ấy có sức mạnh. Nhưng đồng thời lại chỉ ra rằng con sư tử lông vàng vốn phải dũng mãnh, vậy mà ở đây lại không chịu ngồi xổm chờ thời.

Khi sư tử săn mồi, nó thường ẩn nanh giấu vuốt, thu mình lại rồi bất ngờ chụp lấy con mồi. Bất kể con thú lớn hay nhỏ, nó đều dùng toàn bộ sức mạnh của mình.

Thế nhưng câu đáp của Vân Nham vẫn còn đi trên con đường quen thuộc. Vì vậy Tuyết Đậu nói: “Hai hai ba ba lối cũ đi.” Nghĩa là vẫn còn theo dấu vết cũ, chưa thật sự vượt ra ngoài.

Câu cuối: “Dưới núi Đại Hùng khảy tay rỗng.” Núi Đại Hùng là nơi Bá Trượng trụ trì. Tuyết Đậu nói rằng Bá Trượng giống như người chỉ khảy tay vào khoảng không, nghĩa là câu hỏi được nêu ra nhưng chưa có ai thật sự nắm trọn được cơ phong.

Phật học ứng dụng

Công án này cho thấy việc tu học lâu năm chưa chắc đã đồng nghĩa với giác ngộ. Nếu vẫn còn bám vào cách nghĩ quen thuộc thì dù thời gian dài đến đâu cũng khó vượt qua giới hạn của mình.

Vân Nham đã ở bên thầy hai mươi năm, nhưng khi đối diện với câu hỏi của Bá Trượng, ông vẫn phản ứng theo lối quen thuộc.

Trong đời sống cũng vậy. Nhiều người tích lũy kiến thức rất lâu nhưng vẫn chưa thực sự thấy rõ bản chất của vấn đề. Chỉ khi dám buông bỏ những khuôn mẫu cũ thì trí tuệ mới có thể mở ra.