> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 64: Triệu Châu Đầu Đội Giày Cỏ

Triệu Châu đội giày cỏ trên đầu sau chuyện Nam Tuyền chặt mèo. Một hành động phá chấp khiến công án trọn vẹn.

Công án Thiền

Sau câu chuyện chặt con mèo, Nam Tuyền Phổ Nguyện đem việc ấy kể lại cho Triệu Châu Tòng Thẩm nghe và hỏi ý kiến.

Nghe xong, Triệu Châu liền cởi giày cỏ, đội lên đầu rồi đi ra ngoài.

Nam Tuyền nói:

“Nếu lúc ấy ông có mặt, đã cứu được con mèo.”

Giải thích công án

Triệu Châu là đệ tử của Nam Tuyền. Ông là người chỉ cần nghe đầu câu chuyện đã hiểu ngay ý ở cuối. Khi Nam Tuyền kể lại việc buổi sáng và hỏi ý kiến, Triệu Châu lập tức cởi giày cỏ đội lên đầu rồi bước ra ngoài.

Hành động ấy không phải là trò kỳ quặc mà là biểu hiện của người đã thấu hiểu cơ phong. Vì vậy Nam Tuyền mới nói rằng nếu khi ấy Triệu Châu có mặt thì con mèo đã được cứu.

Nhưng lời ấy có thật như vậy không? Hay chỉ là cách nói của bậc tông sư?

Khi Nam Tuyền nói: “Nói được thì ta không chặt”, cơ hội chỉ thoáng qua như tia lửa bật từ đá hay tia chớp lóe trong trời đêm. Đến khi Triệu Châu nghe chuyện và đội giày cỏ trên đầu thì lập tức đáp ứng đúng vào cơ phong ấy.

Triệu Châu luôn tham cứu câu sống chứ không bám vào câu chết. Mỗi ngày mỗi mới, mỗi giờ mỗi mới, không để cho dù chỉ một mảy may của thánh hiền quá khứ trói buộc mình.

Chỉ khi có thể vận dụng được của báu trong nhà mình thì mới thấy được toàn bộ cơ dụng của bậc tông sư. Vì vậy mới nói rằng người đạt đạo là “vua pháp”, đối với mọi pháp đều tự tại.

Nhiều người sau này hiểu lầm hành động của Triệu Châu. Có người cho rằng ông dùng giày cỏ thay thế con mèo. Có người lại nói rằng khi Nam Tuyền bảo “nói được thì không chặt”, nếu đội giày cỏ đi ra thì như muốn nói rằng việc chặt mèo là do Nam Tuyền, không liên quan đến mình.

Những cách giải thích ấy đều không dính dáng đến ý chỉ của cổ nhân, chỉ là trò suy đoán.

Thực ra ý của cổ nhân rộng lớn như trời che khắp, như đất nâng đỡ muôn vật. Giữa Nam Tuyền và Triệu Châu, cơ phong tương hợp như cha con hiểu nhau. Bên này vừa đưa đầu mối thì bên kia đã hiểu ngay phần cuối.

Người học ngày nay không nhận ra chỗ chuyển biến ấy nên chỉ chạy theo suy nghĩ và lập luận. Nếu muốn thấy được ý nghĩa thật sự thì phải nhìn vào chỗ chuyển của Nam Tuyền, khi ấy tự nhiên cũng thấy được chỗ của Triệu Châu.

Bài tụng cổ

Công án tròn rồi hỏi Triệu Châu
Trường An thành ấy mặc nhàn du

Đội đầu giày cỏ không người hiểu
Về đến gia sơn thì mới thôi.

Giải tụng

Tuyết Đậu nói rằng công án đã trọn vẹn rồi mà Nam Tuyền vẫn đem ra hỏi Triệu Châu. Giống như người đã xử án xong — tám gậy thì tám gậy, mười ba gậy thì mười ba gậy — nhưng vẫn đem ra hỏi thêm.

Triệu Châu là người trong nhà của Nam Tuyền nên hiểu rõ ý chỉ. Ông là bậc tác gia có đầy đủ đầu mắt, chỉ cần nghe nhắc đến liền có thể xoay chuyển ngay.

Vì thế Tuyết Đậu nói rằng trong thành Trường An ông có thể thong dong dạo chơi. Câu nói ấy cũng ngụ ý rằng nơi phồn hoa náo nhiệt chưa chắc là nơi nên ở lâu. Người xưa từng nói rằng Trường An tuy vui nhưng không nên lưu lại lâu dài; quê nhà yên ổn mới là chỗ chân thật.

Hành động đội giày cỏ trên đầu của Triệu Châu hầu như không ai hiểu được. Trong đó không có gì phức tạp, nhưng cũng không phải chuyện dễ thấy.

Chỉ có người tự mình biết và tự mình chứng mới hiểu được. Chính ở đây mới thấy Nam Tuyền, Triệu Châu và Tuyết Đậu cùng chung một chỗ thấy, cùng chung một cách dùng.

Câu cuối nói rằng khi trở về núi nhà thì mọi việc mới dừng. Núi nhà ấy ở đâu? Nếu chưa hiểu thì khó có thể trả lời.

Phật học ứng dụng

Công án này cho thấy người thật sự hiểu đạo không bị ràng buộc bởi hình thức hay lời nói. Một hành động nhỏ cũng có thể biểu lộ sự tỉnh thức nếu nó xuất phát từ sự thấy biết chân thật.

Trong đời sống, nhiều khi con người cố tìm lời giải phức tạp cho những vấn đề vốn rất đơn giản. Khi tâm trở về với sự tự nhiên và sáng suốt của chính mình, cách hành động phù hợp thường xuất hiện ngay tức khắc.