> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 63: Nam Tuyền Chặt Con Mèo

Nam Tuyền chặt con mèo trước hai chúng Đông Tây. Một công án nổi tiếng của Thiền tông phá chấp đúng sai.

Công án Thiền

Tại đạo tràng của Nam Tuyền Phổ Nguyện, một hôm chúng tăng ở nhà Đông và nhà Tây tranh giành một con mèo.

Nam Tuyền thấy vậy liền cầm con mèo lên và nói:

“Nếu nói được một lời thì ta sẽ không chặt con mèo.”

Đại chúng đều im lặng, không ai nói được lời nào.

Nam Tuyền liền chặt con mèo làm hai khúc.

Giải thích công án

Các bậc tông sư khi thì động, khi thì tĩnh; khi ra, khi vào. Tất cả hành động ấy đều có ý chỉ riêng. Câu chuyện Nam Tuyền chặt con mèo từ lâu đã khiến người trong tùng lâm bàn tán không dứt.

Có người cho rằng chỗ trọng yếu nằm ở lời đề khởi của Nam Tuyền. Có người lại cho rằng nằm ở hành động chặt con mèo. Nhưng nếu chấp vào một trong hai chỗ ấy thì đều không dính dáng đến ý nghĩa thật sự.

Nếu Nam Tuyền không nêu câu hỏi ấy trước, thì người đời cũng sẽ tìm ra đủ loại lý luận khác. Họ không biết rằng cổ nhân có con mắt có thể định đoạt càn khôn, cũng có thanh kiếm có thể quyết định càn khôn.

Vậy rốt cuộc ai là người chặt con mèo?

Ngay khi Nam Tuyền nói: “Nếu nói được thì ta không chặt”, giả sử lúc ấy có người nói được một câu, thì Nam Tuyền sẽ chặt hay không chặt?

Cho nên cổ nhân nói rằng khi chính lệnh đã thi hành thì mười phương đều bị chặn đứng. Nếu vượt ra ngoài bầu trời mà nhìn lại, thì ai mới là người ở trong cuộc?

Kỳ thật ngay lúc ấy vốn không có chuyện chặt con mèo. Công án này cũng không nằm ở chỗ chặt hay không chặt.

Người hiểu rõ việc này sẽ thấy rằng nó không thể tìm trong tình cảm hay ý kiến phân biệt. Nếu cứ dùng suy nghĩ và lập luận để tìm hiểu thì đã phụ lòng Nam Tuyền.

Chỉ khi nhìn thẳng vào mũi nhọn của thanh kiếm bén, thì có cũng được, không cũng được, chẳng có chẳng không cũng được. Đó chính là chỗ biến hóa tự tại.

Người xưa nói rằng khi đến chỗ cùng cực thì phải biến, khi biến thì mới thông. Người đời nay không hiểu được sự biến thông ấy nên chỉ chạy theo ngôn từ.

Khi Nam Tuyền nêu câu hỏi, ông không yêu cầu đại chúng phải đưa ra một lời giải thích hợp lý. Ông chỉ muốn mỗi người tự mình tiến lên, tự mình dùng, tự mình biết.

Nếu không hiểu được điều đó thì dù cố gắng suy đoán thế nào cũng không thể đến nơi.

Vì vậy Tuyết Đậu Trùng Hiển đã làm bài tụng để chỉ rõ ý nghĩa của công án này.

Bài tụng cổ

Hai nhà đều hạng khách thiền xoàng
Khói bụi vạch tung vẫn mơ màng

Nhờ được Nam Tuyền hay hành lệnh
Một đao hai khúc mặc thiên lệch.

Giải tụng

Trong bài tụng này, Tuyết Đậu nói rằng hai chúng Đông và Tây đều chỉ là những người học Thiền tầm thường. Ông không nhằm vào một câu chữ nào để phán đoán, cũng không đứng về bên nào.

Khi nói “khói bụi vạch tung vẫn mơ màng”, ông muốn nói rằng hai bên chỉ làm dấy lên sự rối loạn mà không giải quyết được vấn đề.

Tuyết Đậu và Nam Tuyền dường như nắm tay nhau cùng bước trên một con đường. Một câu nói của Nam Tuyền đã chấm dứt toàn bộ sự tranh chấp ấy.

Hai vị thủ tọa của hai nhà không còn chỗ nào để tiến thêm. Họ chỉ làm tung lên khói bụi mà không có hành động quyết định.

Nhờ có Nam Tuyền thi hành chính lệnh mà toàn bộ câu chuyện được giải quyết ngay lập tức. Một nhát dao chia con mèo thành hai khúc, mặc cho người đời sau bàn tán đúng sai.

Câu hỏi đặt ra là Nam Tuyền đã căn cứ vào lệnh nào mà hành động như vậy?

Phật học ứng dụng

Công án này cho thấy khi con người bị mắc kẹt trong tranh chấp đúng sai, họ thường không thấy được bản chất của vấn đề. Càng tranh luận thì càng làm cho khói bụi mù mịt hơn.

Hành động của Nam Tuyền nhằm phá vỡ toàn bộ sự chấp trước ấy. Ông buộc người học phải đối diện trực tiếp với thực tại thay vì ẩn nấp sau lý luận.

Trong đời sống, nhiều xung đột cũng phát sinh từ việc mỗi người cố bảo vệ quan điểm của mình. Khi buông bỏ sự cố chấp ấy, vấn đề thường trở nên rõ ràng hơn.