> Học thuật > Bích Nham Lục > Bích Nham Lục Tắc 54 – Vân Môn Lại Xòe Ngửa Hai Tay

Công án Thiền trong Bích Nham Lục: Vân Môn thử cơ vị tăng bằng hai lần xòe tay và hai cái tát, hiển lộ cơ phong sắc bén của Thiền tông.

Công án Thiền

Vân Môn hỏi một vị tăng:

“Ông vừa rời chỗ nào đến?”

Vị tăng thưa:

“Từ Tây Thiền.”

Vân Môn lại hỏi:

“Gần đây ở Tây Thiền có lời dạy gì không?”

Vị tăng không trả lời bằng lời, chỉ xòe ngửa hai bàn tay ra.

Vân Môn liền đánh một tát.

Vị tăng nói:

“Dù Hòa thượng đánh, thoại đầu của con vẫn còn.”

Nghe vậy, Vân Môn lại xòe ngửa hai bàn tay.

Lần này vị tăng không nói được lời nào.

Vân Môn liền đánh.

Giải thích công án

Khi Vân Môn hỏi vị tăng vừa rời chỗ nào đến, vị tăng đáp “Tây Thiền”. Đó là một lời đáp trực tiếp trước mặt, giống như ánh chớp lóe lên, không quanh co.

Tiếp đó Vân Môn hỏi gần đây ở Tây Thiền có lời dạy gì. Câu hỏi này bề ngoài chỉ là một câu chuyện bình thường.

Nhưng vị tăng này quả thật không phải người tầm thường. Ông lập tức xoay ngược lại để thử Vân Môn, nên liền xòe ngửa hai bàn tay.

Nếu là người thường gặp thử thách như vậy, chắc hẳn tay chân đã rối loạn. Nhưng Vân Môn vốn có cơ phong nhanh như chọi đá nháng lửa, như tia điện xẹt, nên lập tức đánh một tát.

Vị tăng nói: “Dù Hòa thượng đánh, thoại đầu của con vẫn còn.” Như vậy cho thấy ông ta cũng có chỗ chuyển thân.

Vì thế Vân Môn buông ra, cũng xòe ngửa hai bàn tay. Lần này vị tăng không nói được gì.

Ngay đó Vân Môn liền đánh.

Qua đây có thể thấy Vân Môn quả thật là bậc tác gia trong Thiền môn. Đi một bước biết chỗ rơi của một bước, khéo xem phía trước mà cũng giỏi nhìn phía sau, không hề mất đường lối.

Còn vị tăng kia chỉ khéo xem phía trước, nhưng lại không giỏi nhìn phía sau.

Bài tụng cổ

Tuyết Đậu tụng rằng:

Đầu cọp đuôi cọp một lúc thâu,
Lẫm lẫm oai phong bốn trăm châu.
Lại hỏi tại sao mà quá hiểm,
Sư rằng: phóng qua một nước.

Giải tụng

Bài tụng của Tuyết Đậu rất rõ ràng, đại ý chỉ nhằm ca ngợi cơ phong của Vân Môn.

Câu “đầu cọp đuôi cọp một lúc thâu” nói rằng cả đầu lẫn đuôi đều bị nắm trọn trong một lần. Cổ nhân từng nói: chận đầu cọp, thâu đuôi cọp – chỉ cần một câu đầu đã làm sáng tông chỉ.

Tuyết Đậu dựa vào bản án của công án để kết luận rằng Vân Môn vừa khéo chận đầu cọp, vừa giỏi nắm đuôi cọp.

Khi vị tăng xòe ngửa hai tay, Vân Môn liền đánh. Đó là chận đầu cọp.

Khi Vân Môn xòe tay, vị tăng không đáp được, liền bị đánh. Đó là nắm đuôi cọp.

Đầu và đuôi cùng bị thu giữ, cơ phong của Vân Môn nhanh như sao băng xẹt qua, như đá chọi lóe lửa, như điện chớp ngang trời. Chính vì thế mà oai phong của ông vang dội khắp nơi, khiến cả bốn trăm châu đều cảm nhận được.

Tuy nhiên Tuyết Đậu lại hỏi: vì sao chỗ này lại hiểm đến như vậy?

Rồi tự trả lời: “phóng qua một nước.”

Ý nói nếu buông tha một bước thì liền qua khỏi cửa ải này.

Nhưng thử hỏi, nếu không phóng qua thì sao?

Thì khắp cả đại địa đều phải ăn gậy.

Ngày nay nhiều thiền giả nói rằng: khi Vân Môn xòe hai tay, chỉ cần cũng xòe hai tay đáp lại, coi như trả lại cho ông ta bổn phận thảo liệu.

Nói vậy nghe thì có vẻ giống, nhưng thực ra vẫn chưa phải. Bởi vì Vân Môn không phải chỉ dừng lại ở chỗ đó. Sau đó vẫn còn việc khác nữa.

Phật học ứng dụng

Công án này cho thấy việc học Thiền không phải chỉ dựa vào phản ứng nhanh hay lời nói khéo léo. Một bước có thể đúng, nhưng bước kế tiếp liền lạc mất.

Trong đời sống cũng vậy. Có lúc ta ứng xử rất sáng suốt ở bước đầu, nhưng vì thiếu tỉnh giác nên bước sau lại lúng túng.

Thiền nhắc người học phải thấy suốt trước sau, không chỉ một khoảnh khắc thông minh, mà là sự tỉnh táo liên tục.

Khi tâm còn phân biệt thắng thua, muốn chứng tỏ mình đúng, thì dù bước đầu có hay đến đâu, vẫn chưa phải chỗ tự tại.