Khi Thiền không còn lễ bái, cũng không còn gậy
Trong Lâm Tế Ngữ Lục, có những cuộc gặp gỡ rất kỳ lạ. Có người đến tham vấn không lễ bái, cũng không bị đánh. Có người nói một câu, liền bị đánh. Có người đạp đổ bàn ăn trước mặt thiền sư.
Nhìn bề ngoài, mọi thứ dường như hỗn loạn. Nhưng trong Thiền tông, những hành động ấy đều nhằm thử xem người đối diện có thực sự tự do hay không.
Những câu chuyện dưới đây là ví dụ tiêu biểu.
1. Đại Giác – người không lễ bái cũng không bị đánh
Một hôm Đại Giác đến tham vấn.
Lâm Tế giơ phất trần lên.
Đại Giác trải tọa cụ xuống.
Lâm Tế quăng phất trần xuống.
Đại Giác thu tọa cụ lại.
Lâm Tế nói:
“Đi tham đường đi!”
Không có lễ bái.
Không có đánh gậy.
Sau đó, tăng chúng bàn tán: “Người này chắc là thân quyến của Hòa thượng, nên không lễ bái cũng không ăn gậy.”
Nghe vậy, Lâm Tế cho gọi Đại Giác đến và nói lại lời của đại chúng.
Đại Giác không giải thích, chỉ lặng lẽ rời đi.
Trong Thiền tông, sự im lặng ấy thường sâu hơn mọi lời nói.
2. Cây gậy có bán được không?
Một hôm Lâm Tế hỏi viện chủ: “Đi đâu về?”
Ông đáp: “Con đi trong phố bán gạo vàng.”
“Bán hết chưa?”
“Bán hết rồi.”
Lâm Tế quạt cây gậy một cái và hỏi: “Còn bán được cái này không?”
Viện chủ hét.
Lâm Tế đánh.
Sau đó điển tọa (người quản bếp) đến. Lâm Tế kể lại câu chuyện.
Điển tọa nói: “Viện chủ không hiểu ý của Hòa thượng.”
Lâm Tế hỏi: “Ngươi hiểu thế nào?”
Điển tọa lễ bái.
Lâm Tế cũng đánh.
Trong Thiền, hét không đúng, lễ bái cũng không đúng nếu chỉ làm theo thói quen.
3. Phổ Hóa đạp đổ bàn ăn
Một lần Lâm Tế cùng Phổ Hóa đi dự trai tăng.
Lâm Tế hỏi:
“Sợi lông nuốt biển lớn,
hạt cải chứa núi Tu Di.
Đó là thần thông hay là pháp tự nhiên?”
Phổ Hóa đạp đổ bàn ăn.
Lâm Tế nói: “Thô lỗ quá!”
Phổ Hóa đáp: “Đây là chỗ gì mà nói thô với tế?”
Hôm sau hai người lại đi dự trai tăng.
Lâm Tế hỏi: “Bữa cúng dường hôm nay có bằng hôm qua không?”
Phổ Hóa lại đạp đổ bàn ăn.
Lâm Tế nói: “Được thì được, sao thô lỗ vậy?”
Phổ Hóa hét lên: “Thằng mù! Phật pháp nói gì thô với tế!”
Lâm Tế le lưỡi.
Sau này Thiền sư Đại Huệ bình luận:
“Hai lần Lâm Tế bị bịt miệng.”
Nghĩa là trong cuộc đối đáp ấy, Phổ Hóa đã phá được câu hỏi của Lâm Tế.
4. Phổ Hóa là phàm hay thánh?
Một hôm Lâm Tế cùng các trưởng lão bàn về Phổ Hóa.
Mọi người nói rằng ông thường giả điên giả khùng ngoài phố, không biết là phàm hay thánh.
Đúng lúc đó Phổ Hóa bước vào.
Lâm Tế hỏi: “Ngươi là phàm hay thánh?”
Phổ Hóa đáp: “Ngươi cho ta là phàm hay thánh?”
Lâm Tế hét.
Phổ Hóa chỉ vào từng người:
- “Hà Dương là con dao mới.”
- “Mộc Thấp là lão bà Thiền.”
- “Chú tiểu Lâm Tế này còn có một con mắt.”
Lâm Tế nói: “Tên tặc!”
Phổ Hóa đáp: “Tặc! Tặc!”
Rồi bỏ đi.
5. Vì sao Thiền sư nói những lời kỳ lạ?
Những cuộc đối đáp này có vẻ khó hiểu. Nhưng mục đích của Thiền rất rõ:
phá vỡ cách suy nghĩ quen thuộc.
Nếu người ta còn tìm đúng sai, phàm thánh, thì vẫn còn ở trong phân biệt.
Thiền muốn chỉ thẳng vào tâm đang thấy biết ngay lúc này.
Trung Đạo
Trong Thiền tông có một điều rất đặc biệt:
Không có công thức để giác ngộ.
Lễ bái chưa chắc đúng.
Không lễ bái cũng chưa chắc đúng.
Hét có thể là Thiền.
Đạp bàn cũng có thể là Thiền.
Điều quyết định không phải là hành động bên ngoài. Mà là tâm có thực sự tự do hay không.
Bích Nham Lục – 100 công án Thiền
Vô Môn Quan – 48 công án Thiền
Tùng Dung Lục – 100 công án Thiền
Kinh điển Phật giáo – những câu truyện truyền qua 2.600 năm
Phật học căn bản – hệ thống hóa giáo lý cho người bận rộn
Podcast & sách – giải quyết các vấn đề hiện đại trên nền tảng Phật học
Mệnh lý phương Đông – Phong Thủy & dự trắc đoán mệnh