> Ngữ lục Thiền sư > Ba căn cơ trong Lâm Tế Ngữ Lục là gì?

Lâm Tế Ngữ Lục: Thiền phá tan cả người hỏi lẫn câu hỏi

Trong Lâm Tế Ngữ Lục, thiền sư Lâm Tế không chỉ dùng gậy hay tiếng hét để dạy người. Ông còn nói rõ một nguyên tắc quan trọng: mỗi người học có căn cơ khác nhau, nên cách tiếp dẫn cũng phải khác nhau.

Điều này cho thấy Thiền không phải một phương pháp cố định.
Thiền là tùy người mà dùng phương tiện.

1. Ba loại căn cơ và cách tiếp độ

Lâm Tế từng dạy chúng: “Người học từ bốn phương đến, ta phân làm ba loại căn cơ để tiếp độ.”

Người trung hạ căn

Với người căn cơ trung hạ, ông nói: “Ta đoạt cảnh của họ mà không trừ pháp của họ.”

Nghĩa là phá cái thế giới họ đang bám vào, nhưng vẫn giữ lại một phương tiện để họ nương theo.

Nếu phá hết ngay từ đầu, người học sẽ rơi vào hoang mang.

Người trung thượng căn

Với người căn cơ cao hơn: “Ta cảnh pháp đều đoạt.”

Ở đây không chỉ phá cảnh, mà cả phương tiện cũng bị phá.

Người học buộc phải tự đứng bằng chính mình.

Người thượng thượng căn

Với người căn cơ cao nhất: “Ta cảnh, pháp, nhân đều chẳng đoạt.”

Ở mức này, không cần phá nữa.

Vì người ấy đã không còn chỗ để bám.

Người vượt ngoài căn cơ

Lâm Tế còn nói thêm: “Nếu có người vượt ngoài ba căn cơ ấy đến, ta toàn thể tác dụng, chẳng tùy căn cơ.”

Đây là trường hợp rất hiếm.

Với người như vậy, Thiền không cần phương pháp nữa.

Chỉ cần một hành động tự nhiên cũng đủ.

2. Đại Huệ giải thích Tứ liệu giản

Nhiều đời sau, thiền sư Đại Huệ Tông Cảo được hỏi về Tứ liệu giản của Lâm Tế.

Một vị tăng hỏi: “Thế nào là đoạt nhân mà không đoạt cảnh?”

Đại Huệ đáp: “Ngoài ba ngàn dặm tuyệt lầm lẫn.”

Một câu trả lời hoàn toàn không giải thích.

Vị tăng hỏi tiếp: “Thế nào là đoạt cảnh mà không đoạt nhân?”

Đại Huệ đáp: “Nhổ đinh trong mắt.”

Nghe như một hình ảnh dữ dội.

Nhưng trong Thiền, đó là cách nói về việc phá bỏ cái nhìn sai lầm.

3. Khi người học mắc kẹt trong lời nói

Vị tăng tiếp tục so sánh lời của Lâm Tế với lời của Đại Huệ.

Đại Huệ lập tức nói: “Ăn phân của người ta chẳng phải là con chó tốt.”

Câu nói rất thô, nhưng ý nghĩa rất rõ.

Nếu chỉ lặp lại lời của người xưa, thì không phải là hiểu Thiền.

Chỉ là nhai lại lời người khác.

4. Vì sao Thiền không muốn người ta chấp vào lời

Đại Huệ giải thích:

Trong Đại tạng kinh, hàng nghìn quyển kinh điển được ghi chép, bàn luận sâu rộng về những cặp phạm trù lớn lao như hữu và vô, đốn và tiệm, quyền và thật. Những khái niệm này được phân tích chi tiết, lập luận dài dòng, phân loại rõ ràng theo từng thừa, từng thời kỳ thuyết pháp của đức Phật.

Nhưng Tổ Đạt Ma khi đến Trung Hoa lại nói: