Đền Ông Hoàng Bảy Bảo Hà – Hành trình thực chứng một tín ngưỡng đặc biệt vùng biên viễn -

Từ miếu nhỏ ven sông đến di tích quốc gia

Trên hành trình quan sát tín ngưỡng dân gian tại Lào Cai, tôi rẽ vào thăm Đền Bảo Hà – nơi thờ Ông Hoàng Bảy, một nhân vật vừa mang màu sắc lịch sử, vừa nhuốm đậm yếu tố linh ứng trong tâm thức dân gian.

Theo sử tích địa phương, Ông Hoàng Bảy là vị tướng thời Lê Cảnh Hưng, có công trấn giữ vùng biên ải phía Bắc. Sau khi bị giặc bắt và sát hại, thi thể ông được thả trôi theo dòng sông Hồng. Khi đến khu vực Bảo Hà ngày nay, linh cữu dừng lại. Người dân coi đó là điềm linh, lập miếu nhỏ trên sườn đồi Cấm để hương khói tưởng niệm.

Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, triều Nguyễn đã sắc phong ông là “Trấn An Hiển Liệt” và ban mỹ tự “Thần Vệ Quốc”. Từ một am miếu đơn sơ, đền dần được trùng tu, mở rộng, trở thành một công trình khang trang với thế đất “trên bến dưới thuyền”, phía trước là dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, phía sau tựa đồi cao vững chãi. Ngày nay, đền được xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hóa cấp quốc gia.

Những câu chuyện truyền khẩu và sắc thái huyền linh

Ngày tôi đến Bảo Hà, thời tiết trong trẻo. Có thời gian, tôi ngồi lại các quán nước quanh đền, trò chuyện cùng những bậc cao niên để nghe thêm truyền tích. Dân gian kể rằng khi Ông Hoàng Bảy bị sát hại, trời đất bỗng đổi gió, mây vần vũ, tụ lại thành hình thần mã. Từ thi thể ông phát ra một đạo hào quang, nhập vào thân ngựa, phi dọc theo sông Hồng. Đến Bảo Hà thì dừng, trời quang đãng, mây ngũ sắc hiện hình tứ linh chầu hội.

Dù nhìn ở góc độ lịch sử hay tín ngưỡng, những câu chuyện ấy phản ánh một điều: người dân vùng biên luôn cần một biểu tượng bảo hộ. Trong tâm thức họ, vị tướng giữ đất khi mất đi không rời bỏ cương thổ, mà tiếp tục trấn an nơi đây bằng linh khí.

Sau này, trong hệ thống tín ngưỡng Tứ Phủ, Ông Hoàng Bảy được xếp vào hàng các Ông Hoàng. Ông nổi tiếng không chỉ vì tài thao lược mà còn bởi phong thái phong lưu, tiêu dao. Dân gian mô tả khi thanh nhàn, ông uống trà, chơi tổ tôm, tam cúc, xóc đĩa. Chính hình ảnh ấy khiến ông trở thành vị thánh được nhiều người cầu may khi tham gia những công việc có tính rủi may cao.

Vì vậy, ngoài lễ vật thông thường, có người còn dâng cả bài tú lơ khơ, tổ tôm, chắn, quân vị xóc đĩa… Đó là một nét rất riêng của đền Bảo Hà, phản ánh mối liên hệ giữa tín ngưỡng và đời sống thực tế.

Ông Hoàng Bảy trong thực hành hầu đồng

Trong thực hành hầu đồng của tín ngưỡng Tứ Phủ, Ông Hoàng Bảy là một trong những giá hay ngự. Khi giáng đồng, ông thường mặc áo lam hoặc tím chàm, thêu rồng uốn hình chữ thọ, đầu đội khăn xếp thắt lét lam, cài kim lệch màu ngọc thạch. Ông làm lễ tấu hương, khai quang rồi cầm hèo cưỡi ngựa đi “chấm đồng”.

Dân gian tin rằng nếu trong giá hầu, ông ném hèo về phía ai thì người đó có căn duyên với ngài. Những quan niệm như “sát căn Ông Bảy thì thích trà tàu, tổ tôm, xóc đĩa” phản ánh cách người xưa lý giải tính cách và sở thích thông qua yếu tố tâm linh.

Ở góc độ quan sát, tôi nhìn nhận đây là một hệ thống biểu tượng phức tạp. Nó vừa là tín ngưỡng, vừa là phương thức tổ chức cộng đồng, vừa là nơi con người gửi gắm khát vọng đổi vận.

Không gian đền và trải nghiệm cá nhân

Khác với một số đền khác tại Bắc Hà, ở Bảo Hà không có gian thờ Phật. Vì vậy, tôi dành phần lớn thời gian ở đền Trình – nơi thờ Trần Hưng Đạo, trong dòng đồng Trần triều thường gọi là Đức Thánh Trần hay Cửu Thiên Vũ Đế. Không gian ở đây vắng hơn, ít người nán lại, tạo nên sự tĩnh lặng cần thiết.

Tôi thực hiện nghi thức tấu hương, khai quang cho một số bức tranh chủ về dự trắc và đoán vận. Ở những nơi yên tĩnh như vậy, người ta dễ cảm nhận rõ ràng hơn sự khác biệt giữa tâm cầu may và tâm quán sát.

Bản thân tôi không tham gia vào những hoạt động phụ thuộc nhiều vào rủi may, nên không thể luận bàn về mức độ linh ứng theo hướng tài lộc. Tuy nhiên, điều tôi ghi nhận là rất nhiều người sau khi cầu nguyện đã quay lại tạ lễ. Niềm tin của họ, ít nhất, đã tạo nên một điểm tựa tinh thần.

Bảo Hà – điểm đến tâm linh thuận tiện trong ngày

Đường đến Bảo Hà hiện nay khá thuận lợi, có cao tốc và đầy đủ dịch vụ ăn uống, nghỉ ngơi. Với quỹ thời gian hợp lý, hoàn toàn có thể đi và về trong ngày mà không cần lưu trú qua đêm.

So với nhiều điểm hành hương đông đúc khác, Bảo Hà vẫn giữ được phần nào nhịp sinh hoạt của một vùng đất ven sông miền biên viễn. Nếu nhìn bằng con mắt quan sát thay vì chỉ cầu xin, ta sẽ thấy nơi đây không chỉ là chốn linh thiêng, mà còn là một lát cắt sinh động của tín ngưỡng dân gian Việt Nam – nơi lịch sử, truyền thuyết và đời sống đan xen vào nhau qua nhiều thế hệ.

DuAn, Hà nội 26/02/24